SIR లో లోపాలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? వాటిని సరిదిద్దాల్సింది ఎవరు?

ప్రత్యేక సమగ్ర ఓటర్ల జాబితా సవరణ (Special Intensive Revision – SIR) మూడో దశ జూన్ నెలలో ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలతో పాటు మరికొన్ని రాష్ట్రాల్లో ప్రారంభంకానుంది. ఈ ప్రక్రియలో బూత్ లెవల్ ఆఫీసర్లు (BLOలు) కీలక పాత్ర పోషించనున్నారు. దాదాపు నెల రోజుల పాటు వారు ఇంటింటికీ వెళ్లి ఎన్యూమరేషన్ ఫారాలను పంపిణీ చేయడం, వాటిని తిరిగి సేకరించడం, అర్హులైన ఓటర్ల పేర్లను జాబితాలో చేర్చడం వంటి బాధ్యతలను నిర్వహిస్తారు.ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఈ తరహా సమగ్ర సవరణ చివరిసారిగా 2002లో జరిగింది. దాదాపు 24 ఏళ్ల తర్వాత 2026లో మళ్లీ తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఈ ప్రక్రియ చేపట్టబడుతోంది. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా ఇది పదకొండో ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ. 2025లో బీహార్ రాష్ట్రంలో ఈ ప్రక్రియను మొదట అమలు చేశారు.బీహార్‌లో ఓటర్ల ధృవీకరణ కోసం ఎన్నికల సంఘం 11 రకాల గుర్తింపు, సహాయక పత్రాలను అంగీకరించింది. అయితే ఆధార్ కార్డును ఓటు హక్కుకు స్వతంత్ర ఆధారంగా పరిగణించలేదు. ఎన్నికల సంఘం గణాంకాల ప్రకారం ఈ ప్రక్రియలో సుమారు 68 లక్షల పేర్లు ఓటర్ల జాబితా నుంచి తొలగించబడ్డాయి. వీరిలో మరణించినవారు, డూప్లికేట్ ఓటర్లు, రాష్ట్రం విడిచి వెళ్లినవారు, చిరునామా తెలియని వ్యక్తులు ఉన్నారు.ఈ ప్రక్రియ బీహార్‌లో తీవ్ర రాజకీయ వివాదానికి దారితీసింది. ప్రతిపక్ష పార్టీలు తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశాయి. దేశవ్యాప్తంగా నిరసనలు కూడా జరిగాయి. అయినప్పటికీ ఎన్నికల సంఘం తన నిర్ణయాన్ని కొనసాగించింది. అనంతరం ఇతర రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల్లో కూడా ఇలాంటి సవరణలు జరిగాయి. ముఖ్యంగా పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఈ అంశం రాజకీయ, న్యాయ వివాదాలకు దారి తీసి చివరకు సుప్రీంకోర్టు వరకు చేరింది.ప్రశాంత్ భూషణ్, యోగేంద్ర యాదవ్ వంటి ప్రజా మేధావులు, సామాజిక కార్యకర్తలు SIR ప్రక్రియలోని కొన్ని అంశాలపై విమర్శలు గుప్పించారు. ముఖ్యంగా ఓటర్ల తొలగింపు ప్రక్రియ కొన్ని వర్గాలపై అసమాన ప్రభావం చూపి ఎన్నికల ఫలితాలను ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉందని వారు పేర్కొన్నారు. అందువల్ల ఈ ప్రక్రియ పారదర్శకంగా, నిష్పక్షపాతంగా, రాజకీయ పక్షపాతం లేకుండా జరగడం ఎన్నికల సంఘం బాధ్యత.సుప్రీంకోర్టు ఎన్నికల సంఘానికి ఓటర్ల జాబితా సవరణ చేసే అధికారం ఉందని స్పష్టం చేసింది. అయితే పౌరసత్వాన్ని నిర్ణయించే అధికారం ఎన్నికల సంఘానికి లేదని కూడా పేర్కొంది. పౌరసత్వంపై సందేహాలు తలెత్తితే వాటిని కేంద్ర ప్రభుత్వానికి పంపాల్సిందేనని స్పష్టం చేసింది.బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్ వంటి సరిహద్దు రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలో అక్రమ వలసదారుల సమస్య పెద్దగా ఉండకపోవచ్చు. అయినప్పటికీ పట్టణ ప్రాంతాల్లో కొన్ని ఒంటరి కేసులు ఉండే అవకాశం ఉంది. కాబట్టి ప్రతి భారత పౌరుడి ఓటు హక్కును కాపాడుతూ SIR ప్రక్రియలోని లోపాలను గుర్తించి సరిదిద్దడం అవసరం.ఈ ప్రక్రియలో గుర్తింపు పొందిన జాతీయ, రాష్ట్ర రాజకీయ పార్టీలను ఎన్నికల సంఘం భాగస్వాములను చేసింది. ఆయా పార్టీలు బూత్ లెవల్ ఏజెంట్లను (BLAలు) నియమించుకోవచ్చు. అయితే ప్రతి పోలింగ్ కేంద్రానికి ఏజెంట్లను నియమించే సామర్థ్యం కొన్ని ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలకే ఉంది.ప్రస్తుతం ఒక పోలింగ్ కేంద్రంలో సగటున 1,200 మంది ఓటర్లు ఉంటారు. దాదాపు 400 నుంచి 450 కుటుంబాలు ఆ పరిధిలో ఉంటాయి. BLOలు ప్రతి ఇంటిని సందర్శించి ఫారాలు పంపిణీ చేసి, ఒక గుర్తింపు పత్రంతో వాటిని తిరిగి సేకరించాలి. జూలై 1 నాటికి 18 సంవత్సరాలు నిండిన వారు కూడా ఈ ప్రక్రియ ద్వారా ఓటర్లుగా నమోదు కావచ్చు.అయితే కుటుంబ పెద్దలు ఇతర కుటుంబ సభ్యుల తరఫున ఫారాలు సమర్పించే అవకాశం ఉండటంతో కొన్ని సమస్యలు తలెత్తే అవకాశం ఉంది. మరణించిన వ్యక్తుల పేర్లతో ఫారాలు సమర్పించడం లేదా ఇప్పటికే మరో ప్రాంతంలో ఓటు నమోదు చేసుకున్న వ్యక్తుల వివరాలు మళ్లీ ఇవ్వడం వంటి ప్రమాదాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం ఉపయోగిస్తున్న సాఫ్ట్‌వేర్ కొంతవరకు డూప్లికేట్ నమోదులను గుర్తించగలిగినా పూర్తిస్థాయిలో నిర్ధారించలేకపోతుంది.ఇక్కడే ఆధార్ ప్రాధాన్యతపై చర్చ మొదలవుతోంది. సుప్రీంకోర్టు ఆధార్‌ను పౌరసత్వానికి ఆధారంగా పరిగణించరాదని చెప్పింది. కానీ డూప్లికేట్ ఓటర్లను గుర్తించడానికి ఆధార్‌ను ఉపయోగించరాదని ఎక్కడా చెప్పలేదు. దేశవ్యాప్తంగా ఆధార్ దాదాపు ప్రతి పౌరుడి వద్ద ఉన్న నేపథ్యంలో ఓటర్ల జాబితాను ఆధార్‌తో అనుసంధానం చేస్తే డూప్లికేట్ నమోదులను తగ్గించే అవకాశం ఉంది.మరణించిన ఓటర్ల పేర్ల తొలగింపు కూడా మరో పెద్ద సవాలు. చాలాసార్లు కుటుంబ సభ్యులు స్వచ్ఛందంగా సమాచారం అందించినప్పుడే పేర్లు తొలగించగలుగుతున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో పొరుగువారికి ఒకరి గురించి మరొకరికి తక్కువ సమాచారం ఉండటం వల్ల ధృవీకరణ మరింత క్లిష్టంగా మారుతోంది.అందువల్ల SIR విజయవంతం కావాలంటే BLOలు, EROలు, రాజకీయ పార్టీలు, BLAలు, పౌరులు అందరూ బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరించాలి. పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వినియోగం, రాజకీయ పార్టీల చురుకైన భాగస్వామ్యం, ప్రజల సహకారం ఉంటేనే ఓటర్ల జాబితా నిజమైన అర్థంలో శుద్ధి చేయబడుతుంది.చివరికి ఓటర్ల జాబితా ప్రక్షాళన అనేది కేవలం ఎన్నికల సంఘం బాధ్యత మాత్రమే కాదు. ఇది ప్రభుత్వ అధికారులు, రాజకీయ పార్టీలు, పౌరులందరి ఉమ్మడి బాధ్యత. ప్రతి అర్హుడైన ఓటరు జాబితాలో ఉండి, ప్రతి అనర్హ లేదా డూప్లికేట్ పేరు తొలగించబడినప్పుడే ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ లక్ష్యం పూర్తిగా నెరవేరినట్లవుతుంది.