సరీసృపాల ప్రపంచానికి జీవం పోసిన ప్రకృతి సంరక్షకుడు – రోములస్ విటేకర్
సలాం ప్రొద్దుటూరు:
ప్రకృతి అనే మహా గ్రంథంలో ప్రతి జీవి ఒక ప్రత్యేకమైన అధ్యాయం. ఆ అధ్యాయాలలో పాములు, మొసళ్లు, తాబేళ్లు, బల్లులు వంటి సరీసృపాలు జీవావరణ సమతుల్యతకు మూలస్తంభాలుగా నిలుస్తాయి. ఈ సత్యాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజలకు చేరవేసి, సరీసృపాల సంరక్షణను శాస్త్రీయ దృక్పథంతో ముందుకు తీసుకెళ్లిన విశిష్ట వ్యక్తి రోములస్ విటేకర్. ఆయన జీవితం ప్రకృతి పట్ల అపారమైన ప్రేమ, పరిశోధన పట్ల అంకితభావం, ప్రజల్లో అవగాహన పెంపొందించాలనే సంకల్పం కలిసి నిర్మించిన స్ఫూర్తిదాయకమైన గాథ.
రోములస్ విటేకర్ 1943 మే 13న అమెరికాలోని న్యూయార్క్ రాష్ట్రంలో జన్మించారు. చిన్న వయసులోనే కుటుంబంతో కలిసి భారతదేశానికి వచ్చి దక్షిణ భారతదేశంలోని సహజ వాతావరణంలో పెరిగారు. బాల్యంలో అడవులు, కొండలు, నదులు, చిన్న చిన్న జీవులను ఆసక్తిగా గమనించే అలవాటు ఆయనలో ప్రకృతి పట్ల గాఢమైన అనుబంధాన్ని పెంచింది. పాములు కనిపించిన ప్రతిసారి వాటి కదలికలు, జీవనశైలి, పరిసరాలతో వాటి సంబంధాన్ని అధ్యయనం చేయడం ఆయనకు ఆనందాన్ని కలిగించేది. ఈ ఆసక్తి క్రమంగా జీవిత ధ్యేయంగా రూపాంతరం చెందింది.
విద్యాభ్యాసం సమయంలో ప్రకృతి శాస్త్రాలు, జీవశాస్త్రం, వన్యప్రాణుల అధ్యయనం పట్ల ప్రత్యేక ఆసక్తి పెరిగింది. పుస్తకాల ద్వారా పొందిన జ్ఞానాన్ని అడవుల్లో ప్రత్యక్ష పరిశీలనతో మేళవిస్తూ ఆయన తన అవగాహనను విస్తరించుకున్నారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందిన హెర్పెటాలజీ అనే సరీసృపాల అధ్యయన రంగంలో స్వయంకృషితో విశేష నైపుణ్యాన్ని సంపాదించి భారతదేశంలో ప్రముఖ పరిశోధకుడిగా ఎదిగారు.
ప్రకృతిలో ప్రతి జీవి ఒక నిర్దిష్ట బాధ్యతను నిర్వహిస్తుందనే విశ్వాసంతో ఆయన తన పరిశోధనలను ప్రారంభించారు. పాములను దగ్గరగా పరిశీలిస్తూ వాటి ప్రవర్తన, విష నిర్మాణం, జీవనచక్రం, పర్యావరణంలో వాటి పాత్రపై అనేక అధ్యయనాలు చేపట్టారు. ఈ పరిశోధనలు భారతదేశంలో సరీసృపాలపై శాస్త్రీయ అవగాహన పెరగడానికి బలమైన పునాది వేశాయి.
1972లో చెన్నైలో స్నేక్ పార్క్ స్థాపనతో భారతదేశంలో సరీసృపాల సంరక్షణ ఉద్యమానికి కొత్త దిశ లభించింది. ఈ పార్క్ ప్రజలకు పాముల జీవన విధానాన్ని ప్రత్యక్షంగా పరిచయం చేస్తూ ప్రకృతి విద్యకు కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. విద్యార్థులు, పరిశోధకులు, ప్రకృతి ప్రేమికులు వేల సంఖ్యలో ఇక్కడికి వచ్చి సరీసృపాల గురించి అవగాహన పెంపొందించుకున్నారు. ప్రకృతిని అర్థం చేసుకునే సంస్కృతి సమాజంలో మరింత బలపడింది.
తదనంతరం మద్రాస్ క్రొకడైల్ బ్యాంక్ ట్రస్ట్ స్థాపన ద్వారా మొసళ్ల సంరక్షణకు ఆయన విశేష ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. భారతదేశంలోని మొసలి జాతుల పరిరక్షణ, కృత్రిమ పెంపకం, సహజ ఆవాసాల పునరుద్ధరణ, పరిశోధన, ప్రజా విద్య వంటి అనేక రంగాల్లో ఈ సంస్థ విశేష సేవలందించింది. ముఖ్యంగా ఘరియల్ వంటి అరుదైన జాతుల పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాలు ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షించాయి.
అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవుల జీవ వైవిధ్య పరిరక్షణలో కూడా ఆయన విశేష కృషి చేశారు. అక్కడి స్థానిక జీవజాతులు, ప్రత్యేకమైన సరీసృపాలు, ద్వీప పర్యావరణ వ్యవస్థలపై విస్తృత పరిశోధనలు నిర్వహించి వాటి సంరక్షణకు అనేక కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు. స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యంతో ప్రకృతి పరిరక్షణ మరింత స్థిరమైన రూపాన్ని సంతరించుకుంది.
సరీసృపాలు మానవ సమాజానికి అందించే సేవలు అనేక కోణాల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి. పాములు వ్యవసాయ భూముల్లో ఎలుకల జనాభాను నియంత్రిస్తూ ధాన్య నిల్వలను రక్షిస్తాయి. ఎలుకల ద్వారా వ్యాపించే అనేక వ్యాధుల నియంత్రణలో కూడా వాటి పాత్ర విశేషమైనది. సహజ కీటక నియంత్రణ వ్యవస్థలో పాముల ఉనికి వ్యవసాయ ఉత్పాదకతను బలోపేతం చేస్తుంది. బల్లులు, గెక్కోలు వివిధ కీటకాలను ఆహారంగా స్వీకరిస్తూ జీవావరణ సమతుల్యతను నిలబెడతాయి. తాబేళ్లు నీటి వనరుల పరిశుభ్రతకు తోడ్పడుతూ జలపరిసరాల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుతాయి. మొసళ్లు నదీ జీవావరణంలో ఆహార గొలుసును సమతుల్యం చేస్తూ మొత్తం వ్యవస్థను చైతన్యవంతంగా ఉంచుతాయి.
పాము విషంలోని జీవరసాయన సమ్మేళనాలు ఆధునిక వైద్య పరిశోధనలకు విలువైన వనరులుగా మారాయి. రక్త గడ్డకట్టే ప్రక్రియలు, గుండె సంబంధిత వ్యాధులు, నాడీ వ్యవస్థపై అధ్యయనాలు, వివిధ ఔషధాల అభివృద్ధిలో ఈ పరిశోధనలు కొత్త అవకాశాలను తెరిచాయి. ప్రకృతి అందించిన ఈ జీవ సంపద శాస్త్రవేత్తలకు కొత్త ఆవిష్కరణల దారిని చూపుతోంది.
రోములస్ విటేకర్ తన జీవితమంతా ప్రజల్లో ప్రకృతి పట్ల గౌరవాన్ని పెంపొందించేందుకు కృషి చేశారు. పాఠశాలలు, కళాశాలలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలు, వన్యప్రాణి శిబిరాలు, పరిశోధనా కేంద్రాల ద్వారా వేలాది మందికి శిక్షణ అందించారు. యువతలో ప్రకృతి పరిశోధన పట్ల ఆసక్తిని పెంపొందించి అనేక మంది హెర్పెటాలజిస్టులకు మార్గదర్శకుడిగా నిలిచారు. ఆయన రచనలు, డాక్యుమెంటరీలు, ఉపన్యాసాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా సరీసృపాల సంరక్షణ ఉద్యమానికి విశేష ప్రేరణను అందించాయి.
రోములస్ విటేకర్ జీవితం మనిషి మరియు ప్రకృతి మధ్య సహజీవనానికి అద్భుతమైన ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ప్రతి జీవి పర్యావరణ సమతుల్యతలో ఒక కీలక భాగస్వామిగా వ్యవహరిస్తుందనే సత్యాన్ని ఆయన పరిశోధనలు స్పష్టంగా తెలియజేస్తాయి. సరీసృపాలను సంరక్షించడం అంటే వ్యవసాయాన్ని సంరక్షించడం, జీవ వైవిధ్యాన్ని బలోపేతం చేయడం, శాస్త్రీయ పురోగతికి కొత్త అవకాశాలను సృష్టించడం, మానవ మనుగడకు బలమైన పునాదిని నిర్మించడం అనే విశాలమైన దృక్పథాన్ని ఆయన ప్రపంచానికి అందించారు.
ప్రకృతి పట్ల ప్రేమ, శాస్త్రీయ దృష్టి, ప్రజా చైతన్యం, నిరంతర కృషి కలిసి ఒక వ్యక్తిని ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందిన సంరక్షణవేత్తగా ఎలా తీర్చిదిద్దగలవో రోములస్ విటేకర్ జీవితం స్పష్టంగా చాటుతుంది. ఆయన చూపిన మార్గం భూమిపై ప్రతి జీవిని గౌరవించే పర్యావరణ సంస్కృతికి చిరస్థాయి స్ఫూర్తిగా నిలిచి భావితరాలకు వెలుగునిస్తుంది.
